Inhoudsopgave

De wilde kat (Felis silvestris) is een inheemse katachtige die in Europa, Afrika en delen van Azië voorkomt. Hij lijkt sterk op een gewone huiskat, maar is groter, zwaarder gebouwd en vrijwel nooit te temmen. In Nederland was de wilde kat lange tijd uitgestorven, maar de soort is de afgelopen decennia vanuit België en Duitsland langzaam teruggekeerd naar met name de grensregio’s in het zuiden en oosten van het land.

De wilde kat is geen verwilderde huiskat. Het gaat om een apart, van nature wild levend dier dat al tienduizenden jaren in Europa leeft, lang voor de domesticatie van de kat begon. Wie een wilde kat in het wild ziet, heeft geluk: het dier is schuw, nachtactief en mijdt mensen zo veel mogelijk.

Hoe herken je een wilde kat?

Een wilde kat lijkt op het eerste gezicht op een grote, grijsgestreepte huiskat, maar er zijn duidelijke kenmerken waarmee je ze kunt onderscheiden. De vacht is dik en grijsbruin met donkere strepen. De staart is opvallend dik, robuust en heeft een stomp, zwart uiteinde met duidelijke ringen. Bij een gewone gestreepte huiskat loopt de staart spits toe; bij de wilde kat niet.

Verder is de wilde kat flink groter dan de meeste huiskatten. Een volwassen mannetje weegt tussen de 3 en 8 kilogram, met uitschieters naar boven in robuustere populaties. De poten zijn relatief lang en de kop is breed en forser gebouwd. De ogen zijn geel tot groenachtig. Jonge wilde katten worden regelmatig verward met huiskatten of kruisingen, wat identificatie lastig maakt.

Leefgebied en gedrag van de wilde kat

De wilde kat leeft bij voorkeur in gevarieerde bosgebieden met voldoende dekking: dichte struiken, omgevallen bomen en een rijke ondergroei. Hij heeft een eigen territorium dat, afhankelijk van het geslacht en het voedselaanbod, enkele honderden tot duizenden hectaren groot kan zijn. Mannetjes hebben doorgaans grotere territoria dan vrouwtjes.

Het dieet bestaat voornamelijk uit kleine zoogdieren zoals muizen, woelmuizen en jonge konijnen. Af en toe staat er een vogel of een kikker op het menu. De wilde kat jaagt solitair en is voornamelijk actief in de schemering en ’s nachts. Overdag rust hij op een rustige, beschutte plek, vaak in een holle boom of een dichte braamstruik.

Wilde katten zijn solitaire dieren. Ze komen alleen samen tijdens de paartijd, die in Europa doorgaans in februari en maart valt. Na een draagtijd van ongeveer 65 dagen worden er gemiddeld twee tot vier jongen geboren. De jongen blijven de eerste maanden bij de moeder en worden na drie tot vijf maanden zelfstandig.

Verspreiding: waar leeft de wilde kat?

In Europa komt de wilde kat voor in onder meer Schotland, Frankrijk, Duitsland, Italië, de Balkanlanden en Spanje. De dichtstbijzijnde grote populaties voor Nederland bevinden zich in de Ardennen in België en in de Eifel in Duitsland. Vanuit die gebieden verspreidt de soort zich langzaam noordwaarts.

In Nederland zijn de afgelopen jaren steeds vaker wilde katten gespot of gefilmd met wildcamera’s, met name in Limburg en de Achterhoek. Of er al een stabiele, voortplantende populatie is, wordt nog onderzocht. De soort staat in Nederland op de lijst van beschermde diersoorten.

Bedreiging en bescherming van de wilde kat

De wilde kat heeft het door een combinatie van factoren lang zwaar gehad. Habitatverlies door ontbossing en intensief landgebruik is de grootste bedreiging. Daarnaast is verkeerssterfte een serieus probleem: wilde katten bewegen over grote afstanden en steken wegen over. Vangst en vervolging door de mens speelden in het verleden ook een grote rol.

Een minder zichtbare maar structurele bedreiging is hybridisatie met huiskatten en verwilderde katten. Wilde katten en huiskatten kunnen vruchtbare nakomelingen krijgen. Als dit op grote schaal gebeurt, verdwijnt de genetische zuiverheid van de wilde kat. In veel Europese landen worden er dan ook maatregelen genomen om verwilderde katten te vangen en te steriliseren in gebieden waar wilde katten leven.

De wilde kat is in de hele Europese Unie beschermd onder de Habitatrichtlijn. Het is verboden om wilde katten te vangen, te doden of te verstoren. In Nederland is de soort eveneens beschermd onder de Wet natuurbescherming.

Wilde kat versus huiskat: de belangrijkste verschillen

  • Staart: de wilde kat heeft een dikke, stompe staart met ringen; de huiskat een spitse, dunnere staart.
  • Bouw: de wilde kat is zwaarder en forser, met een bredere kop en langere poten.
  • Gedrag: wilde katten zijn vrijwel niet te temmen en vermijden contact met mensen.
  • Vacht: de wilde kat heeft altijd een grijsbruin gestreept patroon; huiskatten komen in veel meer kleuren en patronen voor.
  • Leefomgeving: wilde katten leven uitsluitend in natuurgebieden, nooit in of rond bebouwing.

Veelgestelde vragen over de wilde kat

Is de wilde kat gevaarlijk voor mensen?
Nee, de wilde kat mijdt mensen. Een aanval op een mens is buitengewoon zeldzaam en komt in de praktijk vrijwel niet voor. Als je een wilde kat ziet, zal hij in vrijwel alle gevallen vluchten.

Kan ik een wilde kat als huisdier houden?
Nee. Wilde katten zijn wettelijk beschermd en mogen niet worden gevangen of gehouden. Bovendien zijn ze niet geschikt als huisdier: ze zijn van nature schuw en stressgevoelig en gedijen slecht in gevangenschap.

Hoe kan ik bijdragen aan de terugkeer van de wilde kat?
De belangrijkste bijdrage die je kunt leveren is het laten steriliseren van verwilderde of loslopende huiskatten in de buurt van natuurgebieden. Wildspottingen kun je doorgeven aan organisaties als Zoogdiervereniging of je provinciale natuur- en milieufederatie.

Is de wilde kat dezelfde soort als de Afrikaanse wilde kat?
Ze behoren tot dezelfde soortgroep (Felis silvestris), maar worden tegenwoordig vaak als afzonderlijke ondersoorten of zelfs aparte soorten beschouwd. De Afrikaanse wilde kat (Felis lybica) geldt als de voorouder van de huiskat.

Wie een wilde kat in het wild wil zien, heeft geduld en geluk nodig. De beste kansen liggen in rustige, bosrijke grensgebieden in het zuiden van Nederland of in de Belgische en Duitse Eifel. Een wildcamera ophangen op een bospad kan al genoeg zijn om te ontdekken of de wilde kat ook jouw buurt heeft bereikt.