Inhoudsopgave

Een cyperse kat is geen apart ras, maar een kat met een kenmerkende vachttekening van strepen, stippen, vlekken of wervelende patronen. De term “cyperse kat” verwijst dus puur naar het uiterlijk van de vacht, niet naar de afkomst of het ras. In het Engels heet zo’n kat een “tabby”. Bijna elk kattenras kan cypers zijn, van de gewone huiskat tot de Maine Coon.

Wat maakt een kat cypers?

Een cyperse tekening ontstaat door de aanwezigheid van een specifiek gen dat de verdeling van pigment in de haren regelt. Elke haar van een cyperse kat heeft afwisselend lichte en donkere banden, een verschijnsel dat agouti wordt genoemd. Daardoor ontstaat op de vacht een zichtbaar patroon dat bestaat uit donkerdere markeringen op een lichtere ondergrond.

Alle cyperse katten hebben een aantal kenmerken gemeen. Op het voorhoofd is bijna altijd een duidelijke “M”-vorm te zien. Verder lopen er strepen langs de wangen, over de rug en op de staart. Op de buik zijn vaak rijen kleine stipjes te zien. Deze kenmerken zitten als het ware verankerd in het gen en komen bij alle vormen van het patroon terug.

De vier patronen van de cyperse kat

Niet alle cyperse katten zien er hetzelfde uit. Er zijn vier hoofdpatronen, elk met een eigen karakter:

  • Makreelcypers (mackerel tabby): Dit is het meest voorkomende patroon. Smalle, parallelle strepen lopen verticaal over het lichaam, vergelijkbaar met de graten van een vis. Vandaar de naam “makreel”.
  • Klassieke cypers (classic tabby): Brede, wervelende vlekken en strepen vormen dikke bogen en spiralen op de flanken. Dit patroon wordt ook wel “gemarmerd” of “blotched” genoemd.
  • Gestippelde cypers (spotted tabby): De strepen zijn hier opgebroken in losse stippen of vlekken. Dit patroon lijkt op dat van een luipaard of ocelot. De Bengaalse kat is hier een bekend voorbeeld van.
  • Getikte cypers (ticked tabby): Op het eerste gezicht lijkt deze kat weinig tekening te hebben. Toch heeft elke individuele haar meerdere kleurlagen. Pas van dichtbij zie je een fijne, zandachtige structuur. De Abessijn is een bekende getikte kat.

Welke kleuren zijn mogelijk?

Het cyperse patroon komt in veel kleurvariaties voor. De meest bekende is de bruine of oranje cyperse kat, maar het patroon bestaat ook in grijs, blauw, zilver, crème en zelfs rood. Bij een zilveren cyperse kat zijn de haarwortels wit, wat zorgt voor een opvallend contrast met de donkere strepen. De kleur van het patroon wordt bepaald door andere genen, los van het gen dat de tekening zelf regelt.

Bij rode en oranje katten is het patroon bijna altijd zichtbaar, zelfs als het cyperse gen er niet zou zijn. Dit komt doordat het gen dat oranje kleur veroorzaakt automatisch een soort tekening zichtbaar maakt in de vacht. Een volledig effen oranje kat zonder enige tekening bestaat in de praktijk nauwelijks.

Cyperse katten en hun wilde voorouders

Het cyperse patroon is niet zomaar ontstaan. De wilde voorouder van de huiskat, de Afrikaanse wilde kat (Felis lybica), heeft ook een gestreepte vacht. Die tekening bood camouflage in de natuur. Het makreelpatroon lijkt het meest op dat van de wilde kat en wordt daarom ook wel het “wilde” patroon genoemd. Door domesticatie en gerichte fokkerij zijn andere patronen, zoals het klassieke wervelpatroon, later ontstaan als mutaties.

Bij welke rassen komt het cyperse patroon voor?

Omdat het cyperse patroon genetisch dominant is, komt het bij heel veel rassen voor. Bekende voorbeelden zijn:

  • Maine Coon (vaak makreel of klassiek cypers)
  • Bengaal (gestippeld of gemarmerd)
  • Abessijn (getikt)
  • Brits korthaar (klassiek cypers)
  • Noorse boskat (makreel cypers)
  • Gewone Europese huiskat (alle vier patronen komen voor)

Bij raskatten wordt het patroon als onderdeel van de rasstandaard beschreven. Bij de gewone huiskat komt de cyperse tekening simpelweg het meest voor van alle vachtvarianten, wat laat zien hoe dominant dit gen is.

Is een cyperse kat een goed huisdier?

Het cyperse patroon zegt op zichzelf niets over het karakter of de gezondheid van een kat. Dat hangt af van het ras, de individuele kat en de manier waarop hij is opgegroeid. Een gewone cypers gestreepte huiskat heeft geen specifieke verzorgingsbehoeften door zijn tekening. Katten met een langer haar, zoals de Noorse boskat of de Maine Coon, hebben meer vachtverzorging nodig dan kortharige exemplaren, maar dat heeft niks te maken met het cyperse patroon zelf.

Wie op zoek is naar een kat, doet er goed aan te kijken naar het ras of het temperament van de individuele kat, en niet naar de vachttekening. De cyperse tekening maakt een kat niet meer of minder geschikt als huisdier. Het is simpelweg het meest verspreide vachtpatroon ter wereld en te vinden bij miljoenen katten in alle soorten en maten.